تنبک - خانه هنر شماره یک

تنبک

تنبک یا تمبک (که به نام‌های دمبک، دندونک و ضَرب نیز شناخته می‌شود) یکی از سازهای کوبه‌ای ایرانی است. سازهای کوبه‌ای یا ساز کوبه یا پِرکاشِن به سازهایی گفته می‌شود که از طریق ضربه، تکان، سایش، خراش یا هر عمل دیگری که منجر به نوسان شود، تولید صدا کنند. وظیفهٔ اصلی سازهای کوبه‌ای معمولاً اجرای ضرب‌آهنگ (ریتم) در متن آهنگ است، ولی توانایی اجرای ملودی را هم دارند. تاریخچهٔ سازهای کوبه‌ای به هزاران سال پیش برمی‌گردد. این سازها احتمالاً پس از صدای انسانی قدیمی‌ترین نوع سازها هستند.

تنبک از نظر سازشناسی جزء طبل‌های جام‌شکل محسوب می‌شود. تنبک تنها ساز کوبه ای است که از ۱۰ انگشت برای اجرای آن استفاده می‌شود. ساز کوبه ای را می‌توان اولین سازی عنوان کرد که بشر به آن دست پیدا کرده است که از آن برای ترساندن حیوانات و یا اطلاع رسانی به یکدیگر استفاده می‌کردند.

بدنه تنبک را در گذشته از جنس چوب، سفال و گاهی هم فلز می‌ساختند، اما امروزه تنها از چوب در ساختن تمبک استفاده می‌شود. تمبک از بخش های زیر تشکیل می‌شود:

  • پوست
  • دهانهٔ بزرگ
  • تنه
  • گلویی (نفیر)
  • دهانهٔ کوچک (کالیبر)

از حلقه در انگشت‌های وسطی دستان می‌توان با زدن روی پوست دهانه بزرگ چسبیده به تنه و شیارهای روی تنه با کشیدن حلقه‌ها اصوات و شیرین کاری‌های متنوع و جالبی اجرا کرد.

تنه اصلی تنبک از سه جنس چوب، سفال و فلز تهیه می‌شود که مرسوم‌ترین آن تنبک چوبی است. همچنین برای تهیه پوست تنبک، از پوست گوساله، شتر و بز استفاده می‌شود. پوست شتر از میان این سه بم ترین صدا را دارد و پوست بز زیر ترین صدا را داراست. پیشنهاد اکثریت اساتید تنبک به تهیه تنبک با پوست گوساله است که بهترین صدا را از این میان دارا می‌باشد.

تاریخچه ساز تنبک

پیشینه تمبک با نام‌های پهلوی دمبلک به پیش از اسلام می‌رسد و بنابر نظر دکتر معین دمبک صورت دگرگون‌شدهٔ همین نام است. به نظر برخی موسیقی‌دان‌های قدیمی ایران مانند فارابی زادگاه تمبک در مناطق غربی ایران است.

نوازندگان ساز تنبک در زمان قاجار از تکنیک‌های قابل ملاحظه‌ای برخوردار نبودند و این ساز بیشتر به عنوان یک ساز همراهی کننده با سازهای تار، سنتور، کمانچه و غیره ایفای نقش می‌کرد. با ظهور استاد حسین تهرانی (۱۲۹۰ – ۱۳۵۲)، تحولات چشمگیری هم از نظر تکنیک و هم از نظر متریک در این ساز صورت گرفت و اولین کتاب آموزش تنبک نوازی در این دوره نوشته شد. همچنین اولین گروه تنبک نوازی و تکنوازی تنبک در این زمان رخ داد.

درباره وجه تسمیه این ساز، هنوز یک رای نهایی حاصل نشده‌است. بهمن رجبی معتقد است که نام این ساز در اصل تنبک بوده و تبدیل آن به تمبک به دلیل قلب حرف «ن» ساکن به «م»، قبل از حرف «ب» است؛ مثل اتفاقی که در تلفظ واژهٔ «شنبه» می‌افتد اما گروهی دیگر اعتقاد دارند که صورت «تنبک» منشاء منطقی نداشته و به همین دلیل به اشتباه در میان مردم رواج یافته است.

چرا یادگیری ساز تنبک ضروری است؟

تنبک یکی از اصلی ترین اجزای موسیقی سنتی ایرانی است. این ساز در کنار دیگر سازهای کوبه ای ایرانی به دو صورت تکنوازی و همنوازی نواخته می‌شود که امروزه تمرکز استادان این ساز بیشتر بر روی تکنوازی و تکنیک نوازی تنبک معطوف شده است.

آموزش تنبک در موسیقی ایرانی پایه و اساس ریتم شناسی است و نقش بسیار مهمی در آن دارد. در واقع تنبک نقش اصلی را در ریتم و ضرب قطعات موسیقی سنتی ایفا می‌کند و تقریبا تمام نوازنده‌های سازهای ایرانی نیاز به دوره ریتم شناسی و ضرب توسط ساز تنبک را دارند که به درک آنها از ریتم کمک کند و باعث سریع‌تر شدن فرایند آموزش موسیقی شود.

به بیان دیگر، به دلیل اینکه تنبک یک ساز کوبه‌ای و ریتمیک است؛ برای شناخت و یادگیری ریتم و ضرب، بهترین ساز است. با یادگیری تنبک، آموزش سازهای دیگر برایتان خیلی راحت می‌شود، چون گوش شما ریتم و آهنگ را می‌شناسد.

چرا باید کلاس تنبک خانه هنر شماره یک را انتخاب کنید؟

کیفیت تدریس تنبک وابستگی زیادی به استاد مربوطه دارد. نقش استاد در کلاس تنبک، موضوعی انکار نشدنی است. این روزها کلاس‌های آموزش تنبک زیادی در موسسات کشور برگزار می‌شود اما بسیاری از این کلاس‌ها از کیفیت قابل قبولی برخوردار نیستند؛ چرا که بسیاری از آموزشگاه‌های موسیقی کشور سطح‌بندی درستی برای هنرجویان موسیقی در نظر نمی‌گیرند و این موضوع باعث خستگی هنرجو و اتلاف وقت وی می‌شود.

در کلاس‌های آموزش تنبک آموزشگاه موسیقی «خانه هنر شماره یک» بعد از پایان هر جلسه تکلیف‌هایی به هنرجویان داده می‌شود و آن‌ها تا جلسه بعدی فرصت دارند تا تکالیف خود را به پایان برسانند. تکلیف داشتن هنرجویان علاوه بر این که کیفیت آموزش را افزایش می‌دهد باعث می‌شود افراد بتوانند نقاط ضعف و قوت‌شان را شناسایی کنند. البته در موضوع آموزش تنبک پشت‌کار خود هنرجو هم عامل بسیار مهمی برای موفقیت وی به حساب می‌آید. تجربه ثابت کرده است هنرجویانی که تمرین بیش‌تری دارند رشد و پیشرفت سریع‌تری نسبت به سایرین دارند. البته برخی از هنرجویان یک زمینه خانوادگی دارند و از کودکی با این ساز آشنایی داشته‌اند. این نوع افراد با سرعت بیشتری پیشرفت می‌کنند. 

هزینه کلاس تنبک در خانه هنر شماره یک چقدر است؟

هزینه کلاس‌ تنبک به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از سطح علمیو تجربی استاد گرفته تا مکان برگزاری کلاس. در نظر داشته باشید که کلاس‌های تنبک در موسسات مختلف کیفیت مختلفی دارد اما شما باید کلاسی را انتخاب کنید که بهترین استاد را داشته باشد.

شما باید استادی را انتخاب کنید که در حوزه ساز تنبک از تبحر زیادی برخوردار باشد. استفاده از یک استاد برتر غیر از اینکه کمک می‌کند زمان یادگیری شما کاهش پیدا کند، باعث افزایش علاقه شما نیز می‌شود. اگر استاد شما مخصوصا در روزهای اول یادگیری تنبک، شخصی حرفه‌ای و کاربلد نباشد، ممکن است شما را از این ساز زده کند. به همین خاطر همیشه سعی کنید بهترین استاد را برای آموزش‌تان انتخاب کنید.

در خانه هنر شماره یک سعی شده است که با بهره‌گیری از بهترین اساتید ساز تنبک و مقرون‌به‌صرفه‌ترین قیمت، کلاس آموزش تنبک برای هنرجویان علاقه‌مند به این ساز برگزار شود.

آموزش ساز تنبک چقدر طول می‌کشد؟

حرفه‌ای شدن در تنبک در شش ماه یا یک‌ سال امکان‌پذیر نیست؛ شاید شما بتوانید مبانی اصلی تنبک را چند ماه یاد بگیرید اما باید در نظر داشته باشید که حرفه‌ای شدن در ساز تنبک نیاز به یکی دو سال تمرین مداوم دارد. شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که روزانه چقدر باید تمرین کنیم تا بتوانیم بعد یکی دو سال حرفه‌ای شویم؟ این موضوع فقط به زمانی که اختصاص می‌دهید، ندارد و موضوعاتی مانند استعداد و کیفیت تدریس نیز نقش دارند.

مدرسان تنبک خانه هنر شماره یک

سعید جلالیان

مدرس سازهای تنبک و دف

درخواست ثبت نام

اسکرول به بالا